25. Πρόπολη

Ένα από τα, όχι και τόσο γνωστά αλλά εξίσου ευεργετικά για τον άνθρωπο, προϊόντα της κυψέλης, είναι η πρόπολη. Από την αρχαιότητα ακόμη, οι Έλληνες  της έδωσαν το όνομα πρόπολις (προ + πόλις), δηλαδή υλικό που χρησιμοποιείται μπροστά από την πόλη, στην είσοδο της φωλιάς.

Είναι ένα υλικό που παράγουν οι μέλισσες. Για να γίνει αυτό, οι μέλισσες συλλέγουν την πρώτη  ύλη από φυτά, κυρίως κωνοφόρα δέντρα. Στη συνέχεια την εμπλουτίζουν με δικές τους ουσίες όπως σάλιο και άλλες εκκρίσεις, καθώς και κερί και γύρη. Το αποτέλεσμα είναι μία κολλώδης, ρητινοειδής ουσία.

Πρόπολη στη βάση κυψέλης

Μια ουσία που εξυπηρετεί με πολλαπλό τρόπο την κοινωνία της  μέλισσας, αφού χρησιμοποιείται:

σίτα  συλογής πρλόπολης

1.      Ως μονωτικό υλικό για να κλεισθούν ανοίγματα της φωλιάς ή της κυψέλης τους (π.χ. σχισμές ή χαραμάδες). Έτσι προφυλάσσονται τόσο από τα καιρικά φαινόμενα όσο και από «απρόσκλητους» επισκέπτες (π.χ. άλλα μικρά έντομα).

2.      Ως απολυμαντικό, αφού χάρη στις αντιμικροβιακές και μυκητοκτόνες ιδιότητές της, προστατεύει την κοινότητα από αρρώστιες.

3.      Ως υλικό κάλυψης εισβολέων (π.χ. έντομα ή τρωκτικά). Εφόσον κάποιος ξένος οργανισμός εγκλωβιστεί στην κυψέλη και δεν μπορεί να μεταφερθεί έξω από αυτήν, η πρόπολη αναλαμβάνει την «ταρίχευσή » του, ώστε αφενός να μην μυρίζει και αφετέρου να μην μολύνει την κυψέλη.

λεπτομέρια από σίτα πρόπολης

Η σύσταση της πρόπολης,(ρητίνες, γύρη, κερί, αιθέρια έλαια, βάλσαμα, ιχνοστοιχεία και άλλες ουσίες), δεν παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ανά τον κόσμο. Αυτό που διαφέρει και μάλιστα καθορίζει και το χρώμα της, (από κίτρινο έως σκούρο καφέ), είναι η αναλογία των συστατικών της. Το ποσοστό αυτό ποικίλει και εξαρτάται άμεσα από την περιοχή των μελισσιών.

μπάλα πρόπολης

Έχει αποδειχθεί ότι οι ισχυρές αντιβακτηριακές, αντιμυκητιακές, αντιικές, επουλωτικές και αναισθητικές της ιδιότητες, δρουν θεραπευτικά στον ανθρώπινο οργανισμό για Δερματοπάθειες (π.χ. ακμή, έκζεμα, τραύματα, πρηξίματα, σταφυλόκοκκο, κ.α.), Γρίπη, Ιούς, Ρευματικά, Φλεγμονές (π.χ. λάρυγγα, στομάχι), Καταστολή πόνου.

πρόπολη

Σήμερα, η πρόπολη χρησιμοποιείται είτε στη φυσική της μορφή, είτε σε μορφή βάμματος. Μπορεί δε, η χρήση της να γίνει εσωτερικά ή εξωτερικά , ανάλογα την περίπτωση.

τριμένη πρόπολη

Εσωτερική χρήση:

·         Φυσική πρόπολη  μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπικά π,χ. σε  πονόδοντο (τοποθετείται πάνω στο δόντι), ή σαν χάπι για γενική επίδραση στον οργανισμό.

·         Σταγόνες βάμματος πρόπολης (π.χ. για κρυολόγημα, έλκος στομάχου ή άλλη εσωτερική κάκκωση  και  για ενίσχυση του οργανισμού προληπτικά)

Εξωτερική χρήση

·         Τοπικά σε δερματικές παθήσεις ή πληγές.

·         ως συστατικό ειδών περιποίησης δέρματος, ιδίως όταν αυτά είναι φυσικά, όπως π.χ. η κεραλοιφή.

24. Λευκό κρασί - Μιά δύσκολη υπόθεση

Η οινοποίηση λευκού κρασιού, είναι μία δύσκολη διαδικασία αν δεν είσαι επαγγελματίας οινοποιός. Έτσι, ενώ υπάρχουν πολλοί ερασιτέχνες οινοποιοί, στην πλειονότητά τους ασχολούνται αποκλειστικά με την παραγωγή ερυθρού κρασιού. Ο κύριος λόγος δεν είναι απλώς η προτίμηση στο κόκκινο κρασί, αλλά η έλλειψη τεχνογνωσίας και μέσων παραγωγής του λευκού.

Διαπερνώντας εν τάχει τη διαδικασία οινοποίησης λευκού οίνου:

1.      Συγκομιδή καλής πρώτης ύλης (σταφύλια)

 

 



2.      Καθαρισμός εργαλείων

3.      Αποβοστύχωση
Η άμεση απομάκρυνση των κοτσανιών από τις ρώγες αποτελεί σημαντικό παράγοντα του τελικού γευστικού αποτελέσματος.

4.      Σπάσιμο των σταφυλιών. Έτσι απελευθερώνονται οι χυμοί τους, ο λεγόμενος μούστος.

5.      Απολάσπωση. Η διαδικασία διαύγασης του μούστου. Δηλαδή η απομάκρυνση κάθε στερεού συστατικού, (κυρίως τις φλούδες των σταφυλιών).

6.      Αλκοολική ζύμωση. Η μετατροπή των σακχάρων του μούστου σε αιθυλική αλκοόλη. Πρόκειται για μια εξώθερμη «αντίδραση» κατά την οποία η θερμοκρασία ανεβαίνει.

 
Συνοψίζοντας τις δυσκολίες της λευκής οινοποίσης:

·         Η απολάσπωση απαιτείται μόνο κατά την οινοποίηση λευκού οίνου και προϋποθέτει  λεπτούς χειρισμούς. Οι φλούδες των σταφυλιών πρέπει να αφαιρεθούν σε συγκεκριμένο χρόνο, ώστε να αφήσουν τις ουσίες τους στο μούστο, αλλά πριν εκχύσουν τις χρωστικές τους ουσίες (ιδίως εάν τα σταφύλια είναι κόκκινα). Αυτό επιτυγχάνεται με την ψύξη του μούστου προτού ακόμη αρχίσει η αλκοολική ζύμωση. Για τον ερασιτέχνη οινοποιό, αυτή η διαδικασία αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση, καθώς ελλείψει εξοπλισμού, καταφεύγει σε «πατέντες»!

·         Όμως και κατά την αλκοολική ζύμωση, το λευκό κρασί θέλει ιδιαίτερη προσοχή. Η συνεχώς αυξανόμενη θερμοκρασία, κατά τη ζύμωση, δεν πρέπει να ξεπεράσει τους 18^Ο C. Ο λόγος είναι ότι ο αρωματικός χαρακτήρας των λευκών οίνων είναι ευπαθής και η υψηλή θερμοκρασία οδηγεί σε καταστροφή των αρωμάτων του.

·         Τέλος, τα λευκά κρασιά είναι περισσότερο ευαίσθητα σε οξείδωση, αφού είναι «φτωχά» σε τανίνες. Οι τανίνες προέρχονται από τις φλούδες των σταφυλιών και επιβραδύνουν την οξείδωση στα κόκκινα  κρασιά. 

                              Οι δυσκολίες πολλές, αλλά και η απόλαυση μεγαλύτερη!

23. Αμπέλι - ταΐζοντας τα κοτσύφια.

Οι περισσότεροι θεωρούν ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα στην καλλιέργεια του αμπελιού είναι οι ασθένειες (ωίδιο, περονόσπορος, φυλλοξήρα κ.λ.π)

 

 

 Στο δικό μας, ωστόσο, αμπελώνα, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα κοτσύφια.

  

Το επιστημονικό όνομα του κοτσυφιού είναι Turdus merula. Ανήκει στην οικογένεια των τσιχλών και είναι σχετικά μικρό. Τα αρσενικά είναι κατάμαυρα με κίτρινο ράμφος και κίτρινο περίγραμμα στα μάτια. Τα θηλυκά είναι γκριζοκάστανα με σκούρο ράμφος. Το κοτσύφι είναι ένα από τα πλέον κοινά είδη πουλιών στην Ελλάδα. Τρέφεται με έντομα, σκουλήκια, ή ακόμη και μικρά φρούτα.

 

 

 Όταν ο αμπελώνας βρίσκεται μακριά από κάποιο δάσος, τότε δεν κινδυνεύει από επιθέσεις κοτσυφιών.

Όμως, στη δική μας περίπτωση, που το δάσος βρίσκεται παντού και αμπελώνες στην περιοχή δεν υπάρχουν, το πρόβλημα της εισβολής κοτσυφιών είναι μείζον. Μάλιστα,  μέχρι σήμερα –κυρίως λόγω της εργασίας μου- δεν ήταν εφικτό να αντιμετωπισθεί, με αποτέλεσμα η εικόνα που παρουσίαζε το αμπέλι, την εποχή της ωρίμανσης των σταφυλιών, να είναι όχι μόνο αποκαρδιωτική, αλλά και απαγορευτική όσον αφορά τη λήψη οποιασδήποτε ποσότητας σοδειάς.

 

 

 Φέτος όμως, -αφθονίας χρόνου γαρ-, καλύψαμε όλο το αμπέλι με ειδικό δίχτυ για πουλιά. Η αλήθεια είναι πως και από άποψη κόστους και από άποψη ωρών εργασίας, το εγχείρημα αποδείχθηκε δύσκολο.

Πιστεύουμε πάντως, ότι φέτος θα μπορέσουμε επιτέλους να πάρουμε κάποια παραγωγή.

   

Άλλωστε, η λαϊκή παράδοση μάς προειδοποιεί:

 Του τρυγητή, του αμπελουργού, πάνε χαλάλι οι κόποι,

 

 

 

 

 

 

 

Αλλά επίσης και:

Μάζευε και ας είναι και ρώγες.

 

 

 Αυτό που μετράει τελικά, είναι η ποιότητα και όχι η ποσότητα!    ….παντού.

 

22. Τα προϊόντα της Κυψέλης

Ένα χελιδόνι δεν φέρνει την άνοιξη,  μία μέλισσα δεν κάνει μέλι…,   λέει η παροιμία  και έτσι είναι. Η μέλισσα όχι μόνο δεν μπορεί να παράγει τίποτα μόνη της , αλλά ούτε να επιβιώσει μπορεί!

 

 

 

Ό, τι κάνει, το κάνει ως μέλος της κοινωνίας της και για την κοινωνία αυτή, θυσιάζει τον εαυτό της. Η επιβίωση της κυψέλης είναι ο κυρίαρχος στόχος όλων των μελισσών.

 

Γι αυτό, γίνεται λόγος  για προϊόντα κυψέλης και όχι για προϊόντα μέλισσας.

Πάντως, αυτό το ξεχωριστό έντομο που μας έχει διδάξει τόσα, για τη συνεργασία, το πνεύμα ομαδικότητας και τον καταμερισμό της εργασίας στο πλαίσιο της ζωής σε μία κοινότητα, μας χαρίζει πλήθος ξεχωριστών προϊόντων.

 

 

 Πέρα από το γνωστό σε όλους μας, κύριο προϊόν της κυψέλης, το Μέλι, υπάρχουν και άλλα προϊόντα, τα οποία ο άνθρωπος  παίρνει και χρησιμοποιεί, είτε ως τροφή είτε ως φάρμακο, είτε ως καλλυντικό. Αυτά είναι :

·         Η γύρη,

·         Το κερί,

·         Ο βασιλικός πολτός,

·         Η πρόπολη,

·         Το δηλητήριο

Μέλι

 

 

 

 

Είναι η γλυκιά ουσία που παράγουν οι μέλισσες του είδους Apis Mellifera και είναι μίγμα διαφόρων σακχάρων με κυριότερα και σε μεγαλύτερη αναλογία, τη φρουκτόζη και τη γλυκόζη, μεταλλικά στοιχεία, ένζυμα, βιταμίνες, πρωτεΐνες,  αμινοξέα, και υγρασία 15-17%.

 

 

 

 

 

Οι μέλισσες το παράγουν συλλέγοντας το νέκταρ των λουλουδιών ή μελιτώματα και το αποθηκεύουν στις κηρήθρες για να τραφούν τις δύσκολες ημέρες του χειμώνα.

 

 

Γύρη

Παράγεται από τους ανθήρες του άνθους των φυτών. Συλλέγεται από τις μέλισσες και μεταφέρεται με τα «καλαθάκια» των πίσω ποδιών τους, στην κυψέλη.

Η γύρη, είναι οι πρωτεΐνες στη διατροφή των μελισσών σε όλα τα στάδιά της.

Οι μελισσοκόμοι τη συλλέγουν με την τοποθέτηση ειδικών παγίδων στην είσοδο των κυψελών.

 

 

 

Κερί

Παράγεται από τις νεαρές μέλισσες σε λεπτά στρογγυλά άσπρα λέπια, για το κτίσιμο των κηρηθρών.

 

 

  Είναι στερεό, λιώνει στους 64^ο C και βράζει στους 230^ο C.

 

  

Για την παραγωγή κεριού απαιτείται μεγάλη ποσότητα μελιού. Για να παραχθεί  ένα κιλό κερί, οι μέλισσες καταναλώνουν  9 κιλά μέλι.

 

 

 Βασιλικός Πολτός

Παράγεται από τους υποφαριγγικούς αδένες των νεαρών μελισσών και χρησιμοποιείται για να τραφούν οι προνύμφες των βασιλισσών.

Οι μελισσοκόμοι συλλέγουν το βασιλικό πολτό από  τα «βασσιλοκελλιά». Τέσσερα «βασσιλοκελλιά» δίνουν 1 gr Βασιλικό Πολτό.

Η περίοδος  συλλογής του είναι από τον Απρίλιο μέχρι το Νοέμβριο, με καλύτερη περίοδο την Άνοιξη.

Μπάλα πρόπολης και μελισσοκέρι

Πρόπολη

Παράγεται από τις μέλισσες με πρώτη ύλη  ρητίνες  και κόμαια, τα οποία συλλέγουν από δασικά ή οπωροφόρα δένδρα.

 

 

 

Χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για να κλείνουν τα μικρά ανοίγματα των κυψελών* ή για να «ταριχεύουν» έντομα και ζώα που μπήκαν στην κυψέλη και δεν μπορούν να τα απομακρύνουν.

 

*(Συγκεκριμένα, μέσα σε μία κυψέλη, όταν υπάρχει «άνοιγμα» μικρότερο από 6 mm, καλύπτεται με πρόπολη. Όταν υπάρχει «άνοιγμα» μεγαλύτερο από 9 mm κτίζεται με κερί).

 

 

 

Συλλέγεται από τους μελισσοκόμους με τη χρήση ειδικών πλεγμάτων, τα οποία τοποθετούνται μέσα στην κυψέλη και κάτω από το καπάκι της.

Σίτα πρόπολης σε πρώτο πλάνο

Δηλητήριο

Παράγεται στον αδένα δηλητηρίου στα ανήλικα στάδια ανάπτυξης της μέλισσας. Φυλάσσεται στην κύστη δηλητηρίου της και δεν αναπληρώνεται από τον οργανισμό της.

Οι μέλισσες το χρησιμοποιούν για την άμυνά τους. Οι άνθρωποι το εκμεταλλεύονται για την καταπολέμηση διαφόρων ασθενειών, όπως π.χ. η ρευματοειδή αρθρίτιδα.

21. Ο πρώτος τρύγος - Μέλι βελανιδιάς

Όταν οι προσπάθειες αποδίδουν, τότε η ευχαρίστηση  είναι διπλή. Έτσι, έπειτα από μία μακρά περίοδο μετακινήσεων των μελισσιών, ήρθε η ώρα του πρώτου τρύγου. Η διαδικασία, οικεία λόγω της εμπειρίας μου ως βοηθός μελισσοκόμου στα μελίσσια του πατέρα μου. Η αγωνία, μεγάλη, αφού έπειτα από 15 περίπου χρόνια είμαι έτοιμος για τη δική μου, πρώτη, εξαγωγή μελιού.

Τα γεμάτα με μέλι τελάρα μεταφέρθηκαν, ο χώρος εξαγωγής μελιού ετοιμάστηκε, όλα τα εργαλεία και τα σκεύη καθαρίστηκαν. 

Ο χώρος εξαγωγής του μελιού πρέπει να προφυλάσσεται από την επίσκεψη μελισσών

Η διαδικασία κράτησε λίγες ώρες:

1.      Απολέπιση, με ειδικό μαχαίρι, των τελάρων

2.      Τοποθέτηση των τελάρων στον εξαγωγέα μελιού

3.      Φιλτράρισμα του μελιού

4.      Αποθήκευση σε δοχείο ωρίμανσης

 

 

Για ποιοτικό μέλι η κηρήθρα πρέπει να είναι σφραγισμένη τουλάχιστον κατά τα 3/4



Απολέπιση

Απολέπιση εν κινήσει

Κηρήθρα απολεπισμένη

Οι κηρήθρες τοποθετούνται στο μελιτοεξαγογέα

φυγοκέντριση

 



Το μέλι ρέει



Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση για έναν μελισσοκόμο, από το να βλέπει το μέλι να ρέει και επιπλέον τα χαρακτηριστικά του, να πληρούν τις προσδοκίες του!

 

Φιλτράρισμα

 

 Ακόμα περισσότερο, όταν αυτό δεν είναι συνηθισμένο, αλλά ξεχωριστό.

 

 



 Μέλι βελανιδιάς



 

 

 

Εργασία και χαρά

 



 

Η πρώτη παραγωγή μας λοιπόν, είναι μέλι βελανιδιάς.

 

 

Βελανιδιά και  φύλλα βελανιδιάς

 

 

Χαρακτηριστικά μελιού βελανιδιάς:

Άρωμα: μοναδικό, με διακριτικά αρώματα γλυκόριζας, ελάτου και φυτών του βουνού.

Γεύση:  ιδιαίτερη, πλούσια, που δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο. Δεν είναι  τόσο γλυκιά όσο στα ανθόμελα, αλλά είναι έντονη και με μεγάλη επίγευση.

Χρώμα: πολύ σκούρο σχεδόν μαύρο.

Υφή: παχύρευστη, μεστή.

Συντήρηση: εξαίρετη

Θρεπτικά στοιχεία: από τα πιο πλούσια σε ιχνοστοιχεία μέλια.

 

Το δικό μας Μέλι βελανιδιάς